Thư viện Trường

Hướng dẫn ôn tập Truyện và Kí (Ngữ văn 6 - Học kì 2)

3/27/2015 4:59:12 PM

Hệ thống hóa kiến thức về truyện và kí trong phân môn Văn bản của Ngữ văn 6 - Học kỳ II. Đây là bước khởi đầu trong quá trình tiếp cận khái niệm và nghiên cứu sâu về các thể loại văn học. Truyện và kí gắn liền với phwong thức biểu đạt tự sự trong tạo lập văn bản...


I. BẢNG THỐNG KÊ CÁC TÁC PHẨM TRUYỆN VÀ KÍ ĐÃ HỌC

STT

Tên văn bản

Tác giả

Thể loại

Nội dung

01

Bài học đường đời đầu tiên

Tô Hoài

(Truyện đồng thoại)

Dế Mèn tự tả chân dung, trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt; Mèn ân hận - bài học đường đời đầu tiên.

02

Sông nước Cà Mau

Đoàn Giỏi

Truyện dài

Cảnh sắc phong phú vùng sông nước Cà Mau và cảnh chợ Năm Căn trù phú trên sông.

03

Bức tranh của em gái tôi

Tạ Duy Anh

Truyện ngắn

Tài năng, tâm hồn tươi sáng và lòng nhân hậu của cô em gái Kiều Phương - Mèo - nhà hoạ sĩ trong tương lai đã giúp cho người anh trai vượt lên được lòng tự ái, đố kỵ và lòng tự ti của bản thân mình.

04

Vượt thác.

Võ Quảng

Truyện dài

Một đoạn trong hành trình ngược sông Thu Bồn, vượt thác của con thuyền do Dượng Hương Thư chỉ huy,

05

Buổi học cuối cùng.

An phông xơ Đô đê (Pháp)

Truyện ngắn

Buổi học tiếng Pháp cuối cùng của lớp học trường làng Andát bị quân Phổ (Đức) chiếm đóng và hình ảnh thầy Hamen qua cái nhìn và tâm trạng của chú bé học trò Ph.Răng.

06

 

Cô Tô.

Nguyễn Tuân

Tuỳ bút

(kí)

Vẻ đẹp của đảo biển, cảnh mặt trời lên và vài nét cuộc sống, sinh hoạt của người dân Cô Tô.

07


Cây tre Việt Nam

Thép Mới

Xây dựng hình tượng cây tre như là một biểu tượng cho những phẩm chất quý báu của con người và dân tộc Việt Nam.

08

Lòng yêu nước

I. Ê-ren-bua

Tuỳ bút (kí)

Thể hiện lòng yêu nước thiết tha sâu sắc của tác giả và những người dân Xô viết trong hoàn cảnh thử thách gay gắt của cuộc chiến tranh vệ quốc.

...

 

 

 

 

 

II. ĐỐI CHIẾU THỂ LOẠI TRUYỆN VÀ KÍ

Chép lại tên tác phẩm (hoặc đoạn trích) và thể loại vào bảng theo mẫu dưới đây, đánh dấu x vào vị trí tương ứng ở các cột tiếp theo nếu thấy có các yếu tố đó.

STT

Tên tác phẩm

(hoặc đoạn trích)

Thể loại

Cốt truyện

Nhân vật

Nhân vật kể chuyện

01

Bài học đường đời đầu tiên

Truyện ngắn

x

x

x

02

Sông nước Cà Mau

Truyện ngắn

x

x

x

03

Bức tranh của em gái tôi

Truyện ngắn

x

x

x

04

Vượt thác

Truyện ngắn

x

x

x

05

Buổi học cuối cùng

Truyện ngắn

x

x

x

06

Cô Tô



x

07

Cây tre Việt Nam


x

x

08

Lòng yêu nước




 

Lao xao



x

 Như vậy, cả truyện và kí đều thuộc loại hình tự sự. Đều sử dụng phương thức tái hiện bức tranh cuộc sống một cách khái quát bằng lời văn miêu tả, lời kể qua lời của người kể chuyện. Các chi tiết và hình ảnh về thiên nhiên con người, xã hội, thể hiện cái nhìn và thái độ của người kể đối với những hình ảnh, chi tiết được nói đến trong tác phẩm.

Ngoài ra, yếu tố thường có chung trong cả truyện và kí là nhân vật kể chuyện. Kí cũng có thể có hoặc không có nhân vật và cốt truyện (điều thường không thể thiếu trong truyện ngắn).

Bên cạnh đó, giữa truyện và kí cũng có những điểm khác nhau cơ bản sau đây:

- Truyện: Phần lớn các tác phẩm truyện đều sử dụng nhiều trí tưởng tượng, óc sáng tạo của tác giả trên cơ sở quan sát, tìm hiểu cuộc sống và thiên nhiên (nội dung trong truyện không hoàn toàn giống hệt như trong thực tế); có nhân vật, cốt truyện và lời kể.

- : Chú trọng đến việc ghi chép, tái hiện hình ảnh, sự việc của đời sống, cốt truyện thiên nhiên và con người theo sự cảm nhận, đánh giá của tác giả từ những điều mắt thấy, tai nghe (chân thực với thực tế cuộc sống). Kí thường không có cốt truyện rõ ràng, thậm chí có khi không có cả nhân vật.

III. NHỮNG CẢM NHẬN VỀ CÁC TÁC PHẨM TRUYỆN, KÍ ĐÃ HỌC

Hầu hết những tác phẩm truyện và kí đã học trong chương trình Ngữ văn 6 – tập 2 là những bài ca ngợi ca đất nước, con người và cuộc sống của nhân dân Việt Nam. Thông qua những văn bản đã học, chúng ta thêm yêu đất nước, yêu cuôc sống mà yêu mỗi người ở quanh ta. Giúp ta hiểu biết hơn về cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp của đất nước và cuộc sống con người ở mọi miền của Tổ quốc, đặc biệt là vẻ đẹp của những người dân lao động; những vấn đề gần gũi với đời sống tình cảm, tư tưởng và các mối quan hệ của người dân Việt Nam ta.

 >>> Xem thêm:

Tiểu thuyết là một thể loại văn xuôi có hư cấu, thông qua nhân vật, hoàn cảnh, sự việc để phản ánh bức tranh xã hội rộng lớn và những vấn đề của cuộc sống con người, biểu hiện tính chất tường thuật, tính chất kể chuyện bằng ngôn ngữ văn xuôi theo những chủ đề xác định.

Truyện ngắn là một thể loại văn học. Nó thường là các câu truyện kể bằng văn xuôi và có xu hướng ngắn gọn, súc tích và hàm nghĩa hơn các câu truyện dài như tiểu thuyết. Thông thường truyện ngắn có độ dài chỉ từ vài dòng đến vài chục trang, trong khi đó tiểu thuyết rất khó dừng lại ở con số đó. Vì thế, tình huống truyện luôn là vấn đề quan trọng bậc nhất của nghệ thuật truyện ngắn.

Truyện ngắn thường chỉ tập trung vào một tình huống, một chủ đề nhất định. Trong khi đó, tiểu thuyết chứa được nhiều vấn đề, phủ sóng được một diện rộng lớn của đời sống. Do đó, truyện ngắn thường hết sức hạn chế về nhân vật, thời gian và không gian trong truyện ngắn cũng không trải dài như tiểu thuyết. Đôi khi truyện ngắn chỉ là một khoảng khắc của cuộc sống.

Kí sự là một thể của ký thiên về tự sự, thường ghi chép các sự kiện, hay kể lại một câu chuyện khi nó mới xảy ra. Kí sự có cốt truyện hoàn chỉnh hoặc tương đối hoàn chỉnh, cũng là loại thể có yếu tố trữ tình và chính luận, nhưng khuynh hướng của tác giả được toát ra từ tình thế và hành động. Yếu tố phi cốt truyện của những loại ký này không nhiều. Ghi chép khá hoàn chỉnh một sự kiện, một phong trào, một giai đoạn. Tác phẩm kí sự cũng cấu tạo theo phương thức kết cấu thông thường của một tác phẩm nghệ thuật: mở đầu và phát triển sự kiện, sự biến phát triển đến cao độ - hoặc căng thẳng nhất - và kết thúc. Kí sự là bức tranh toàn cảnh trong đó sự việc và con người đan chéo, những gương mặt của nhân vật không thật rõ nét.

Bút kí là một thể của kí, nằm trung gian giữa kí sự và tùy bút. Bút kí thiên về ghi lại một cảnh vật mà nhà văn mắt thấy tai nghe, thường trong các chuyến đi. Bút tái hiện con người và sự việc một cách phong phú, sinh động, nhưng qua đó biểu hiện khá trực tiếp khuynh hướng cảm nghĩ của tác giả, có màu sắc trữ tình. Kết hợp linh hoạt các phương thức nghị luận, tự sự, trữ tình nhưng tùy theo độ đậm nhạt khác nhau của các phương thức mà ta có bút kí chính luận, bút kí, tùy bút v.v..

Phóng sự là một thể nổi bật bằng những sự thật xác thực, dồi dào và nóng hổi, không chỉ đưa tin mà còn dựng lại hiện trường cho mọi người quan sát, đánh giá, do đó nó nghiêng hẳn về phía tự sự, miêu tả, tái hiện sự thật. Ở phương Tây đề ra công thức 5W cho phóng sự (What: cái gì đã xảy ra, Where: xảy ra ở đâu, When: xảy ra khi nào, Who: xảy ra với ai, Why: tại sao lại xảy ra). Tuy nhiên, thật ra đây là những tiêu chuẩn đề ra cho phương thức luận cứ trong một thiên phóng sự. Nội dung chủ yếu của phóng sự lại thiên về vấn đề mà người viết muốn đề xuất và giải quyết. Do đó phóng sự, mặc dù có chất liệu chủ yếu là người thật việc thật, nhưng có màu sắc chính luận.

Nhật kí là một thể loại kí mang tính chất riêng tư, đời thường nhiều nhất. Nếu hầu hết các tác phẩm văn học là để giao lưu với người khác, thì nhật kí lại chỉ để giao lưu với chính mình. Là ghi chép của cá nhân về những sự kiện có thật đã, đang và tiếp tục diễn ra theo thời gian trong cuộc đời của chính mình, nhật kí thường bao gồm cả những đoạn trữ tình và những suy nghĩ có tính chất chủ quan về sự kiện. Một nhật kí có phẩm chất văn học khi nó thể hiện được một thế giới tâm hồn, khi qua những sự việc và tâm tình cá nhân tác giả giúp người đọc nhìn thấy những vấn đề xã hội trọng đại. Trong thực tế có thể có những nhật kí ít có chất văn học như các nhật kí hành trình (nhật kí hàng hải), nhật kí công tác; và cũng có những tác phẩm có tên nhật kí nhưng nội dung lại không hoàn toàn là nhật kí chẳng hạn như Nhật kí trong tù (Hồ Chí Minh), Nhật kí Đặng Thùy Trâm (Bác sĩ, Liệt sĩ Đặng Thùy Trâm), Mãi mãi tuổi Hai mươi (Liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc)...

Tùy bút (thuộc  thể Kí) là một thể của kí đối lập với phóng sự. Nếu phóng sự thiên về tự sự với điểm tựa là sự kiện, thì tùy bút nghiêng hẳn về trữ tình với điểm tựa là cái tôi (phong cách riêng) của tác giả. Hình thức thể loại này cho phép nhà văn phóng bút viết tùy theo cảm hứng, tùy cảnh, tùy việc mà suy tưởng, nhận xét, đánh giá, trình bày v.v. Những chi tiết, con người cụ thể trong tác phẩm chỉ là cái cớ để tác giả bộc lộ cảm xúc, suy tư và nhận thức, đánh giá.

...


CHÚC CÁC EM HỌC TẬP TỐT

Hoàng Công Hậu

Đóng góp ý kiến Bản in
Họ và tên*
Email*
Phản hồi*
  Mã xác nhận: 4157