Danh nhân đất Việt

Cù Chính Lan - Hoa của đất trời, Dũng sĩ Diệt tăng trong chiến dịch Hòa Bình (1951-1952)

9/24/2013 9:47:43 PM

Sau trận đánh mở màn tiêu diệt cứ điểm Tu Vũ (10/12/1951), quân ta tiếp tục đánh mạnh địch ở các hướng, các điểm cao và trên đường 6. Những trận đánh trên đường 6, tiến công các cứ điểm Đồi Mồi, Hàm Voi, quân và dân ta đã lập nên những chiến công lẫy lừng. Trong đó, tiêu biểu là các trận đánh ở dốc Giang Mỗ (QL6 cũ) thuộc địa phận xóm Giang Mỗ (Bình Thanh - Cao Phong). Những trận đánh này đã ghi dấu chiến công người Anh hùng Cù Chính Lan...

Anh hùng liệt sĩ Cù Chính Lan (1930 - 1952)

Sinh nǎm 1930 tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, Cù Chính Lan là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, được tuyên dương Anh hùng Quân đội nhân dân Việt Nam. Ngày 13 tháng 12 năm 1951, trong trận tấn công cứ điểm Giang Mở, cách thị xã Hòa Bình 8 km về phía Nam, Cù Chính Lan đã một mình đuổi xe tǎng Pháp, nhảy lên thành xe, ném lựu đạn vào buồng lái để tiêu diệt địch.

Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, mẹ chết sớm, nhà đông em, Cù Chính Lan phải lao động vất vả ngay từ bé dưới chế độ bóc lột hà khắc của thực dân, phong kiến để cùng cha nuôi sống đàn em dại. Hoàn cảnh đó đã tạo cho Cù Chính Lan những đức tính tốt như : cần cù, nhẫn nại, thương người cùng cảnh khổ, căm thù sâu sắc giai cấp địa chủ bóc lột và bọn thực dân cướp nước.

Sau ngày Cách mạng tháng Tám thành công, thực dân Pháp trở lại xâm lược nước ta, Cù Chính Lan xung phong tình nguyện nhập ngũ năm 1946. Chẳng bao lâu đồng chí đã nổi bật trong học tập và công tác, ngay cả lúc ốm nằm việnn, với tinh thần luôn luôn gương mẫu xung phong làm mọi việc mình có thể làm được để giúp đỡ đóng đội, góp phần tích cực xây dựng đơn vị. Thời kỳ là chiến sĩ liên lạc, đồng chí đã được biểu dương là “quân nhân gương mẫu”; thời kỳ đi nằm bệnh xá, đã được anh em thương, bệnh binh tặng danh hiệu “Người chị cả hiền từ”. Khi được đề bạt làm tiểu đội trưởng. đồng chí luôn luôn chăm lo xây dựng đơn vị tiến bộ toàn diện, cùng anh em đưa tiêu đội từ kém lên khá. Bản thân đồng chí luôn luôn gương mẫu, khiêm tốn: giản dị, thương yêu đồng đội, được anh em mến phục, tin yêu. Đặc biệt trong chiến đấu, Cù Chính Lan luôn luôn nêu cao tinh thần dung cảm, táo bạo, mưu trí, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ.

Trận Giang Mỗ lần thứ nhất ngày 7 tháng 12 năm 1951 : khi bố trí trận địa bị lộ, địch bắn dữ dội, trên ra lệnh tạm thời rút lui. Đồng chí dũng cảm đi sau cùng, dùng súng máy bắn kiềm chế địch cho đơn vị rút, rồi quay lại tìm anh em bị thương, đưa được ba đồng chí trở về đơn vị an toàn.

Trận Giang Mỗ lần thứ hai ngày 13 tháng 12 năm 1951, khi địch lọt vào trận địa, cả đơn vị nổ súng quyết liệt, diệt gọn một đại đội địch. Lúc chuẩn bị rút thì một xe tăng địch tiếp viện tới, bắn dữ dội vào đội hình ta, chặn đường rút và làm nhiều anh em thương vong. Cù Chính Lan căm giận xông lên. Anh nhảy lên xe tăng kề tiểu liên vào khe hở trên tháp xe bóp cò. Nhưng không may tiểu liên bị hóc. Chiếc xe vẫn vừa chạy vừa bắn. Cù Chính Lan hô anh em tập trung lựu đạn đến cho mình, rồi lại nhanh nhẹn nhảy lên xe, giật nắp, quẳng lựu đạn vào. Giặc nhặt lựu đạn ném ra và hốt hoảng lái xe tăng, chuyển hướng vội vàng chạy về vị trí. Thời cơ diệt xe tăng địch ngay trước mắt, không thể để nó chạy thoát, Cù Chính Lan dũng cảm táo bạo mở chốt lựu đạn, chờ cho khói thuốc xì ra được vài giây rồi mới ném vào buồng lái. Lựu đạn nổ. Những tên giặc trong xe chết đè lên nhau. Chiếc xe dừng tại chỗ. Trận đánh kết thúc thắng lợi. Tấm gương của đồng chí đã có tác dụng cổ vũ toàn quân thi đua diệt xe tăng và xe cơ giới địch.

Ngày 29 tháng 12 năm 1951, tham gia đánh đồn Cô Tô, bị thương hai lần, Cù Chính Lan vẫn dũng cảm xông lên phá tiếp hai lớp rào mở đường cho đơn vị tiến vào. Lần thứ ba, bị thương nặng, đồng chí vẫn không chịu rời trận địa, nằm tại chỗ chỉ hướng tiến và động viên anh em vào sau diệt địch. Cù Chính Lan đã anh dũng hy sinh khi trận đánh đồn Cô Tô vừa kết thúc thắng lợi. Khi hy sinh đồng chí là tiểu đội trưởng bộ binh, thuộc đại đoàn 304, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Cù Chính Lan đã được tặng thưởng 1 Huân chương Quân công hạng hai. Trong Đại hội liên hoan Anh hùng và Chiến sĩ thi đua toàn quốc lần thứ nhất tháng 5 năm 1952, Cù Chính Lan được Chính phủ và Hồ Chủ tịch truy tặng Huân chương Quân công hạng hai, Huân chương Kháng chiến hạng nhất.

Ngày 19 tháng 5 năm 1952, Cù Chính Lan được Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.


>> Xem thêm:

NHỮNG ĐIỀU CHƯA BIẾT VỀ ANH HÙNG CÙ CHÍNH LAN

(Mai Huyền - Hồ Thủy)

QĐND - Ngày 19-5-1952, liệt sĩ Cù Chính Lan là một trong số 7 người đầu tiên trên toàn quốc được Chính phủ tặng và truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân. Ngày 10-8-1952, tại buổi Lễ tuyên dương công trạng, khi nghe đọc báo cáo chiến công của Anh hùng Cù Chính Lan, từ trên Đoàn chủ tịch, Bác Hồ đề nghị toàn thể đứng dậy mặc niệm người con ưu tú của dân tộc.

HOA CỦA ĐẤT TRỜI

Sáu mươi năm sau kể từ khi người Anh hùng hóa thân vì sự nghiệp cứu nước, chúng tôi về xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An-vùng “địa linh nhân kiệt” nổi tiếng “Bắc Hà Hành Thiện, Hoan Diễn Quỳnh Đôi”

Chị Cù Thị Mai và em trai Cù Chính Tuấn (con ông bà Lượng) chung tay làm giỗ kỵ Anh hùng liệt sĩ Cù Chính Lan.

Gần tròn 700 năm tuổi, Quỳnh Đôi nổi tiếng nghèo tiền nghèo gạo nhưng luôn tỷ phú về lòng yêu nước và chí hiếu học, đã sinh ra nhiều tên tuổi lớn làm rạng danh đất nước, trong đó có Anh hùng Cù Chính Lan. Dưới thời khoa bảng phong kiến, làng Quỳnh cung cấp cho đất nước 531 tú tài, 203 hương cống (cử nhân), 13 giải nguyên, 4 phó bảng, 6 tiến sĩ, 2 hoàng giáp, 1 thám hoa, 1 bảng nhãn. Từ 1945 đến nay, Quỳnh Đôi ước có hơn 500 người tốt nghiệp đại học, 23 thạc sĩ, 33 tiến sĩ, 7 phó giáo sư, 3 giáo sư, 3 viện sĩ quốc tế.

Vào tới địa đầu xã Quỳnh Đôi đã gặp ‘’Nhà bia tưởng niệm nữ sĩ Hồ Xuân Hương” do Quỹ hợp tác phát triển văn hóa Thụy Điển - Việt Nam tài trợ. Đi tiếp gặp Nhà thờ Quỳnh Quận công Hồ Phi Tích, Khu mộ cụ Hồ Tùng Mậu, và chiếc am thờ vọng Anh hùng Cù Chính Lan. Điều ai cũng nhận biết là: Lịch sử làng Quỳnh với móng rộng sâu đến như thế, đương nhiên còn lưu giữ dấu ấn đậm đặc tuổi thơ của Cù Chính Lan, một thời ấu thơ vất vả khổ đau mà nuôi dưỡng hun đúc nên lòng yêu nước thương nòi, hun đúc nên cuộc đời bất tử.

Ngày ấy, vợ chồng cố nông Cù Khắc Nhượng - Hồ Thị Hạ nghèo của, giàu con. Cù Chính Lan sinh năm 1930 là con thứ ba và là con út. Năm bé Lan lên 4 tuổi đã mồ côi mẹ, thời gian sau ông Nhượng tục huyền cùng bà Hồ Thị Hoe và sinh hạ tiếp 4 người con nữa. Nhà nghèo đông con, bé Lan sớm theo anh trai đi làm thuê cuốc mướn cho địa chủ trong vùng để phụ giúp cha nuôi đàn em khác mẹ. Tuổi thơ làm thuê cuốc mướn đầy khổ đau, buồn tủi đã tạo cho bé Lan đức tính giàu lòng thương người, có ý chí tự lập, căm ghét cảnh áp bức bất công, và luôn nuôi chí được cầm súng đánh đuổi quân xâm lược, để Tổ quốc sớm được độc lập tự do, người dân làng Quỳnh sớm hết nghèo khổ, tủi nhục, lầm than, sớm được hưởng cuộc sống thanh bình no ấm. Năm 1946, quân Pháp trở lại xâm lược nước ta, Cù Chính Lan 16 tuổi đã xin gia nhập Vệ quốc đoàn.

Đức tính cần cù, chịu khó, chịu khổ, thương người cùng cảnh… được anh tiếp tục phát huy ở môi trường học tập, rèn luyện, chiến đấu, và trở thành giá trị cốt lõi hun đúc nên phẩm cách người anh hùng. Ngày 13-12-1951, ta mở trận tấn công cứ điểm Giang Mở (xã Bình Thanh, huyện Kỳ Sơn, cách thị xã Hòa Bình chừng 8km về phía Nam). Trong khi bộ đội ta chân đất đầu trần đang tập trung áp sát mục tiêu, bỗng những chiếc xe tăng địch lao đến ứng cứu. Hàng trăm đồng đội liệu có nhận ra nguy cơ dễ bị những khối thép hung dữ kia lao lên nghiến nát? Không do dự, với khẩu tiểu liên trong tay và quả lựu đạn bên hông, Tiểu đội trưởng Cù Chính Lan tách đội hình chạy bộ cắt đường, đuổi kịp chiếc xe tăng đi đầu. Nhanh như sóc, anh nhảy lên thành xe, cạy nắp tháp xe, thả lựu đạn đã rút chốt. Quả lựu đạn diệt gọn tốp địch bên trong, chiếc xe tăng bất động thành vật cản đường, những chiếc đi sau như rắn bị giập đầu không thể lên ứng cứu đồng bọn. Cứ điểm Giang Mở nhanh chóng bị ta tiêu diệt. Hai tuần sau - ngày 29-12-1951, anh cùng đồng đội đánh đồn Cô Tô. Trận này dù đã hai lần bị thương nhưng anh vẫn nén đau, tiếp tục phá mở những lớp rào gai, dọn đường cho đồng đội lên tiêu diệt địch. Lần thứ ba, anh bị thương nặng vẫn bám trụ trận địa, dốc hết tinh thần động viên anh em chiến đấu. Trận đánh kết thúc cũng là lúc Cù Chính Lan trút hơi thở cuối cùng giữa vòng tay đồng đội.

Được biết, trong lịch sử kháng chiến giữ nước của dân tộc Việt Nam, và cả trong lịch sử chiến tranh nhân loại, lần đầu tiên xuất hiện “cách đánh dùng lựu đạn diệt xe tăng” của Cù Chính Lan. Tấm gương mưu trí, quả cảm, sáng tạo của Cù Chính Lan lập tức được bộ đội ta noi theo áp dụng trên các chiến trường, khiến quân xâm lược ưu thế về vũ khí phải bạt vía kinh hồn. Về tương quan vũ khí, chiến công “lấy trứng chọi đá” của Cù Chính Lan là hy hữu, nhưng trong mọi cuộc giao chiến, yếu tố quyết định thắng lợi không hoàn toàn nghiêng về ưu thế của vũ khí. Cách đánh của Cù Chính Lan là sự vượt trội về lòng quả cảm, trí sáng tạo; là tất yếu của tinh thần xả thân cứu nước, là hành động phi thường - vũ khí siêu hạng của các chiến binh quả cảm, quyết đánh đuổi quân xâm lược để giữ nước giữ nhà.

60 năm và mãi mãi

Đã 60 năm trôi qua. Từ năm 1965, ngành Văn hóa tỉnh Hà Sơn Bình (cũ) sớm đề nghị ghi danh sự kiện anh hùng này. Năm 1993, Bộ Văn hóa - Thông tin ra quyết định công nhận khu di tích lịch sử Cù Chính Lan là Di tích quốc gia, năm 1994 khởi công xây dựng Khu di tích, dựng Tượng đài Anh hùng diệt xe tăng.

Những giá trị vật thể của người anh hùng đang được lưu giữ trong các bảo tàng, được “hóa thạch” trong các Tượng đài chiến thắng. Tên tuổi Anh hùng Cù Chính Lan được chọn đặt làm tên của Trường THCS phường Chăm Mát, thành phố Hòa Bình, Trường THCS xã Ia Chía, huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai. Tại phường Khương Mai, quận Thanh Xuân, Hà Nội có một tuyến phố mang tên Cù Chính Lan. Phố này nguyên là doanh trại bộ đội, năm 1997 hình thành khu dân cư đông đúc, năm 1998 thành lập đơn vị hành chính mới lấy tên là phố Cù Chính Lan.

Một góc làng Quỳnh ngày nay.

 Về lại làng Quỳnh rộng sâu lịch sử, nơi hun đúc nên chiến công lẫy lừng của người anh hùng đánh xe tăng trên đường số 6, chúng tôi trăn trở với những điều hiện hữu: Trước khi hóa thân vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, Anh hùng Cù Chính Lan mới 21 tuổi đời, chưa kịp có vợ con. Sau ngày anh hy sinh, thân nhân gia đình chưa biết mộ phần anh yên nghỉ nơi đâu. Theo tập tục cổ truyền, cũng vì không biết phần mộ còn hay mất nên thân nhân gia đình đành lập am thờ anh tại làng Quỳnh để hương hồn người anh hùng trường tồn với quê hương.

Việc thờ phụng Cù Chính Lan tại quê do ông Cù Chính Lượng là anh trai liệt sĩ đảm nhiệm. Từ ngày ông Lượng mất, nhiều năm nay việc thờ phụng do bà Hồ Thị Lượng (vợ ông Lượng). Bà Lượng đã ngoài 80 tuổi, nhà ở xóm 6 xã Quỳnh Đôi. Ngoài 80 tuổi, không biết bà Lượng còn trụ được bao lâu trong ngôi nhà cấp bốn cũng sức tàn lực kiệt như tấm thân già của bà. Gian giữa ngôi nhà dành thờ tổ tiên, phối thờ hai cụ Cù Khắc Nhượng - Hồ Thị Hạ, thờ ông Cù Chính Lượng là con trai trưởng của hai cụ, ở tít trên cao phía đầu hồi nhà thờ Cù Chính Lan. Nhiều năm rồi, bà Lượng tuổi già sức yếu không thể trèo lên ghế cao để khói hương sưởi ấm anh linh liệt sĩ.

Vợ chồng bà Lượng sinh hạ được 3 gái, 3 trai, các con của bà đều lập gia đình ra ở riêng, gia cảnh đều khó khăn chật vật. Hai người con trai ở gần bà, hằng ngày, các con các cháu qua lại đỡ đần bà đồng tiền, bát gạo, giúp bà dọn dẹp cửa nhà. Anh Cù Chính Tuấn 40 tuổi, con trai trưởng của bà, người nay mai sẽ thay mẹ phụng thờ người chú liệt sĩ anh hùng. Ngôi nhà ngói của bà Lượng đã bị thời gian hủy hoại xuống cấp, nó minh chứng cho nỗi cơ cực của một gia đình bần cố nông nửa đầu thế kỷ 20 tại làng Quỳnh, đến nay “truyền thống nghèo” vẫn chưa dứt ra khỏi các thế hệ anh em, cháu chắt của người anh hùng.

Liệt sĩ Cù Chính Lan không người kế tự, kỵ giỗ luôn được cháu chắt duy trì tổ chức chu toàn bằng tâm nguyện, bằng đồng tiền eo hẹp của người nghèo. Hằng năm, đến ngày kỵ giỗ, các cháu chắt lại đông đủ tụ về ngôi nhà đơn sơ ấy, người góp con gà, kẻ góp cân nếp, gói bánh, bó hoa, đĩa quả… Họ chung tay cùng bà Lượng sửa soạn mâm cỗ, bày biện hương đăng sưởi ấm linh hồn người chú, người cậu, người ông… đã hy sinh quả cảm, được tôn vinh Anh hùng khi họ chưa có mặt trên đời. Bà Hồ Thị Lượng bùi ngùi:

- Nhà báo hỏi ước nguyện cuối đời của tui? Nhiều đêm, tui nằm nghĩ hoàn cảnh của chú mà đẫm nước mắt. Chú ấy đã nổi tiếng, nhưng đến nay, thân nhân gia đình vẫn không biết mồ mả chú nằm ở mô để đến thăm nom. Vợ chồng tui có 6 đứa con thì đều giàu lòng nghèo của, nhưng ngày giỗ kỵ của chú, chúng nó luôn chu tất làm tròn bổn phận với người đã khuất. Tui nay ở mai đi nỏ biết mô mà lần, mong các cấp chính quyền từ Trung ương đến địa phương, các tập thể, cá nhân trong ngoài tỉnh giúp cho các cháu có một căn nhà kín đáo để làm nơi phụng thờ, để mưa nắng không tới được chỗ đặt di ảnh Anh hùng liệt sĩ Cù Chính Lan như bấy lâu nay.

.

Hoàng Công Hậu

Đóng góp ý kiến Bản in
Họ và tên*
Email*
Phản hồi*
  Mã xác nhận: 5250